Баяр ёслолын үеэр хоол хүнсийг их хэмжээгээр бэлтгэж, удаан хадгалах, олон хүн дамжуулан хэрэглэх нөхцөл нэмэгддэг тул хоолны хордлого, ялангуяа хүүхдүүдийн дунд эрсдэл өсдөг. Иймээс хоолны хордлого хэрхэн үүсдэг, ямар шинж тэмдэг илэрдэг, анхны тусламж болон урьдчилан сэргийлэлтийн үндсэн зарчмыг мэдэх нь хэрэгтэй.
Хоолны хордлого нь ихэвчлэн нян, вирус зэрэг бичил биетээр бохирдсон мах, сүүн бүтээгдэхүүн, салад, зуушийг хэрэглэснээс шалтгаалдаг. Мөн хүнсийг буруу бэлтгэх, тохирохгүй температурт хадгалах, дулаан орчинд удаан байлгах үед өвчин үүсгэгч хурдан үржиж хордлогот халдвар үүснэ.
Зарим бүтээгдэхүүн дотроо нян тархах, үржихэд илүү таатай байдаг тул онцгой анхаарах шаардлагатай. Жишээлбэл махан таташ, нухаш, цусан хиам, царцаамал төрлийн хүнс, мөн түргэн муудах бүтээгдэхүүнийг зохих хэмд, богино хугацаанд хадгалж хэрэглэх нь эрсдэлийг бууруулна.
Зөвхөн бичил биет бус муудсан амьтны болон ургамлын гаралтай хүнс, эсвэл хортой химийн бодис агуулсан бүтээгдэхүүнээс ч хордлого үүсч болдог. Ийм төрлийн хордлогын үед шинж тэмдэг хурц илэрч, биеийн байдал богино хугацаанд муудах эрсдэлтэй.
Шинж тэмдэг
Халдвартай хүнс хэрэглэснээс хойш ихэвчлэн 2–5 цагийн дараа зовиур эхэлдэг. Илрэх шинжүүд нь гэдэсний хямрал, халууралт, шингэний дутагдал, хүндэрвэл ухаан балартах зэрэг хэлбэрээр илэрч болно.
Илрэх нийтлэг шинжүүд:
- Гэдэс өвдөх
- Гүйлгэх (хоногт 10–15 хүртэл; эхэндээ шингэвтэр, дараа нь усархаг болох)
- Чичрүүдэс хүрэх
- Дотор муухайрах, бөөлжих
- 37.5–39°C хүртэл халуурах
- Бие сульдах
- Зүрхний цохилт олшрох
- Артерийн даралт буурах
- Ухаан алдах
- Шөрмөс татах
Эмчилгээний ерөнхий зарчим
Эхний үед ходоод угаах нь үр дүнтэй арга гэж үздэг. Үүний тулд 2%-ийн хүнсний содын уусмал 1.5 литрийг (цайны халбага сода хийсэн 5–6 стакан ус) ууж бөөлжүүлдэг.
Бөөлжүүлэх үед шингэн алдалт үүсэх эрсдэл нэмэгддэг тул 15 минут тутамд хоолны халбагаар буцалсан ус эсвэл хоросол ууж нөхөн сэлбэх шаардлагатай. Хоногт нийт 1.5–2 литр шингэн уухыг зөвлөдөг.
Мөн идэвхжүүлсэн нүүрс хэрэглэхийг түгээмэл ашигладаг. 2–3 цаг тутамд 4 шахмалаар ууж болох ч хоногт 12 шахмалаас хэтрүүлэхгүй байх шаардлагатай.
Антибиотикийг дур мэдэн хэрэглэх нь зохимжгүй. Тухайлбал левомицетин зэрэг хүчтэй антибиотик нь гаж нөлөө өндөртэй тул эмчийн зааваргүй хэрэглэвэл цусны найрлага өөрчлөгдөх, мэдрэлийн тогтолцоонд сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй.
Сүүлийн үед гаж нөлөө харьцангуй бага гэж үздэг энтерол, эрсе-фурил зэрэг эм байдаг ч мөн адил эмчийн жороор хэрэглэх зарчим үйлчилнэ. Өөрт тохирох эмчилгээ нь хордлогын шалтгаан, хүндрэлийн түвшнээс шалтгаалдаг.
Анхны тусламж
Юуны өмнө ямар хүнс, ямар бодисоос хордсон байж болохыг тогтоохыг хичээнэ. Үүний тулд тухайн хүний хэрэглэсэн зүйлсийг тодруулах, ойр хүмүүсээс нь асуух, бөөлжисний үнэр, хэлбэрийг ажиглах зэрэг мэдээлэл чухал.
Хордсоноос хойш 2–4 цаг хүрээгүй бол ходоод угаах арга хамгийн тохиромжтойд тооцогддог. 2%-ийн содын уусмал 1.5 литрийг ууж бөөлжүүлэх ба шаардлагатай бол ходоодыг бүрэн цэвэрлэх зорилгоор дахин давтаж болно.
Идэвхжүүлсэн нүүрсийг мөн дээрх тунгаар хэрэглэж болох ч хэмжээг хэтрүүлэхгүй байх шаардлагатай. Хоолны хордлогын үед өвдсөнөөс 10–12 цагийн дараа биеийн байдал огцом муудах тохиолдол байдаг тул хяналттай байх хэрэгтэй.
Дараах тохиолдолд заавал эмчид хандана
Зарим шинж тэмдэг нь мухар олгой зэрэг яаралтай тусламж шаарддаг өвчний илрэл байх боломжтой. Мөн шингэн алдалт, цус алдалт, өндөр халууралт зэрэг нь хүндэрч буйг илтгэдэг.
Эмчид заавал хандах нөхцөлүүд:
- Гэдэсний өвдөлт хүчтэй, яаралтай тусламж шаардсан өвчний шинж байж болзошгүй үед
- Өвчин 1–2 хоногоос дээш үргэлжилж, 38°C ба түүнээс дээш халууралт тогтвортой байх
- Нүдний цагаан шарлах, шээс хүрэн болох, өтгөн цайрах
- 1–2 өдрөөс дээш бөөлжих; бөөлжис цустай эсвэл “кофены тунамал” мэт өнгөтэй гарах
- Хоногт 10-аас олон удаа гүйлгэх; салст эсвэл цустай гарах
- Нүүр шөвийх, нүд хүнхийх, шүлс өтгөн зунгааралдах; уусан шингэн тогтохгүй, шингэн ууж чадахгүй болох
Урьдчилан сэргийлэлт
Хоол, хүнсийг зөв хадгалах, зөв болгох нь хордлогын гол эрсдэлийг бууруулна. Дулааны горим алдагдвал өвчин үүсгэгч бичил биет хурдан үрждэг тул +10°С–+60°С орчмын “аюултай бүс”-д хүнс удаан байлгахгүй байх зарчим чухал.
ДЭМБ-ын хүнсний аюулгүй байдлын зөвлөмжтэй нийцэх үндсэн зарчмууд:
- Ногоорсон хальстай төмсийг хэрэглэхгүй, соёолсон төмсийг сайтар цэвэрлэх
- Тоор, чавга, гүйлс зэрэг жимсний ясны чөмөг идэхгүй (задарвал хорт бодис ялгарах эрсдэлтэй)
- Хүчиллэг хоолыг гар хийцийн шавар сав, цайрдсан сав, паалан нь гэмтсэн сав, зэс саванд хадгалахгүй
- Гэмтсэн, шошгогүй консерв худалдаж авахгүй
- Хүнс авахдаа муудсан шинж тэмдгийг нягтлах; хөлдөөсөн, пастержүүлсэн бүтээгдэхүүнээс хордлого авах эрсдэл харьцангуй бага
- Хоолыг бүрэн болгох: бүтээгдэхүүн бүхэлдээ хангалттай халж, өвчин үүсгэгч устах ёстой
- Хөлдөөсөн мах, шувууг бүрэн гэсгээсний дараа болгох
- Болгосон хоолыг удаалгүй хэрэглэхийг зорих
- Хадгалах шаардлагатай бол тохирох температур баримтлах (+60°С-аас дээш эсвэл +10°С-аас доош орчин)
- Дахин хэрэглэхийн өмнө бүхэлдээ 70°С-ээс доошгүй хүртэл сайтар халаах
- Түүхий ба болгосон хүнсийг тусгаарлах; түүхий мах хэрчсэн хутга, тавцанг болгосон хүнсэнд давхар хэрэглэхгүй
- Зөвхөн цэвэр эсвэл буцалгасан ус хэрэглэх; хүүхдийн хоол бэлтгэхэд онцгой анхаарах
