Монгол Улсын ардчилсан Үндсэн хуулийн 34 жилийн ой тохиож байна

Өнөөдөр буюу нэгдүгээр сарын 13-ны өдөр Монголчууд бид төрийн гол хуулиа баталсан түүхт өдрөө тэмдэглэж байна. Энэхүү тэмдэглэлт өдөр нь Монгол Улс ардчилсан тогтолцоонд шилжиж, хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлсэн шинэ Үндсэн хуулиа тунхагласны 34 жилийн ойтой давхцаж байгаагаараа онцлог юм. Үндсэн хууль бол төр, иргэн хоёрын харилцааны үндсийг тодорхойлж, шударга ёсны талаарх ард түмний суурь үнэлэмжийг илэрхийлдэг дээд хэм хэмжээний нийлбэр билээ.

Шинэ Үндсэн хуулийг боловсруулах ажил нь ард нийтийн оролцоог дээд зэргээр хангасан түүхэн үйл явц байлаа. 1991 оны зунаас эхлэн намар хүртэлх хугацаанд хуулийн төслийг бүх нийтээр хэлэлцүүлж, иргэдийн санал бодлыг тусгахад гол анхаарлаа хандуулсан байдаг. Энэхүү хэлэлцүүлэг нь Монголын түүхэнд хамгийн өргөн хүрээг хамарсан улс төрийн үйл ажиллагааны нэг болж үлдсэн юм.

Хэлэлцүүлгийн явцад гарсан зарим онцлох тоон үзүүлэлтүүдээс дурдвал:

• Нийт 7000 гаруй байгууллага, аж ахуйн нэгж хамт олны хурлаар төслийг нарийвчлан хэлэлцсэн.
• Хэлэлцүүлэгт 900 мянга гаруй иргэн биечлэн оролцож, үзэл бодлоо илэрхийлсэн байна.
• Давхардсан тоогоор 200 мянга гаруй санал цугларснаас 8000 гаруй нь шууд хуулийн төслийн заалттай холбогджээ.

Ард иргэдээс ирсэн саналыг бүлэг тус бүрээр нь авч үзэхэд иргэд засаг захиргаа болон хүний эрхийн асуудалд илүүтэй анхаарал хандуулж байв. Нийт саналын 40.8 хувь нь Гуравдугаар бүлэг буюу төрийн байгуулалтын тухай хэсэгт хамаарч байсан бол Хоёрдугаар бүлэг буюу хүний эрх, эрх чөлөөний тухай заалтуудад 21.1 хувь нь чиглэж байжээ. Энэ нь шинэ нийгэмд шилжих үед иргэд өөрсдийн эрх ашиг, төрийн бүтцийн шинэчлэлийг хэрхэн чухалчилж байсныг илтгэдэг.

Үндсэн хуулийн арванхоёрдугаар зүйлд заасан төрийн бэлгэ тэмдгүүд болох сүлд, туг, далбааны загварыг тодорхойлох нь хэлэлцүүлгийн хамгийн халуун сэдэв байсан юм. Тухайн үед иргэдээс хуучин загварыг хэвээр үлдээх, эсвэл хөх өнгө болон Соёмбо бэлгэдлийг илүүтэй ашиглах, тэр байтугай 1960 оноос өмнөх уламжлалаа сэргээх гэсэн үндсэн чиглэлүүдээр саналууд ирж байжээ. Эдгээр олон талт саналыг нэгтгэхийн тулд түүхч, улс төрч, урлаг судлаачдаас бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулагдан ажилласан бөгөөд үүний үр дүнд бадам цэцэг дээр суурилсан Соёмбо бүхий өнөөгийн бидний мэдэх төрийн сүлдийг эцэслэн баталсан түүхтэй.