Улсын Драмын Эрдмийн Театрын ахмад уран бүтээлч, нүүр хувиргагч, Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан Өлзийтогтохын Уранчимэг 2026 оны наймдугаар сарын 16-нд таалал төгсжээ. Монголын театрын тайзны арын албанд 30 гаруй жил хөдөлмөрлөсөн түүний явдал гэр бүл, үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд, хамтран зүтгэгчид болон театрын урлагийн салбарт хүнд гарз боллоо.
Ө.Уранчимэг 1939 онд Ховд аймгийн Буянт суманд төрсөн. Тэрбээр 1947-1950 онд Ховд аймгийн бага сургууль, 1950-1954 онд Улаанбаатар хотын 10 жилийн 5 дугаар дунд сургуульд суралцаж, 1955-1957 онд Театр хөгжмийн дунд сургуулийн циркийн ангийг төгсжээ.
Түүний театрын замнал 1960 онд Улсын Хөгжимт Драмын театр буюу өнөөгийн Улсын Драмын Эрдмийн Театрын оёдлын тасгаас эхэлсэн байна. Анх оёдолчноор ажиллаж эхэлсэн тэрбээр 1977 оноос нүүр будгийн тасагт нүүр хувиргагчаар ажиллаж, нийт 31 жил театрын урлагт хүч хөдөлмөрөө зориулан 1991 онд гавьяаны амралтад гарчээ.
Тайзны арын албанд ажилласан он жилүүддээ Ө.Уранчимэг жүжгийн дүрүүдийн хувцас, өмсгөл, нүүр хувиргалт, үс, сахал, хөмсөг, сормуус, шанаа, шанх, парикийг гар аргаар урлан бүтээдэг нарийн мэргэжлийн уран бүтээлч байв. 1960-1976 онд драмын театрын тайзнаа тавигдсан олон жүжгийн засал чимэглэл, хувцас хэрэглэлийг зураачийн эскизийн дагуу бүтээж, 1977 оноос дүрийн гадаад төрхийг тодорхойлох нүүр хувиргалтын урлалд өөрийн гарын ур, сэтгэлээ шингээжээ.
Түүний амьдрал, уран бүтээлийн товчоон:
- 1939 онд Ховд аймгийн Буянт суманд төрсөн;
- 1955-1957 онд Театр хөгжмийн дунд сургуулийн циркийн ангийг төгссөн;
- 1960 онд Улсын Хөгжимт Драмын театрын оёдлын тасагт ажиллаж эхэлсэн;
- 1977 оноос нүүр будгийн тасагт нүүр хувиргагчаар ажилласан;
- 1991 онд 31 жилийн хөдөлмөрийн дараа гавьяаны амралтад гарсан.
Ө.Уранчимэгийн театрын урлалд оруулсан нэгэн чухал шинэчлэл нь наалтгүй парик хэрэглэх аргачлал байв. Жүжигчдийн үс, парикийг арьсанд цавуугаар нааж хэрэглэдэг байсан уламжлалт аргыг тэрбээр өөрийн санаачилгаар боловсронгуй болгож, 1983 онд Э.Войничийн “Овод” жүжгийн Артурын дүр, 1984 онд Д.Намдагийн “Шинэ зам” жүжгийн Дандарын дүрийн парикт туршин нэвтрүүлжээ.
Энэхүү арга нь жүжигчдийн арьсанд харшил өгөх, түлэгдэлт, улайлт үүсгэх, толгой барьж өвтгөх зэрэг хүндрэлээс сэргийлэх давуу талтай байв. Мөн жүжгийн үзэгдэл хооронд дүр хувиргалт хийх хугацааг эрс багасгаж, тайзны ажлын зохион байгуулалт, жүжигчдийн тав тухад бодитой өөрчлөлт авчирсан байна.
Түүний ур ухаан, хөдөлмөрөөр Б.В.Асафьевийн “Бахчисарайн усан оргилуур”, Д.Намдагийн “Шинэ зам”, “Шарай голын гурван хаан”, У.Шекспирийн “Лир ван”, А.П.Чеховын “Интоорын цэцэрлэг”, Э.Войничийн “Овод” зэрэг дэлхийн болон үндэсний сонгодог бүтээлүүд тайзнаа амилжээ. Мөн Ч.Лодойдамбын “Гарын таван хуруу”, Ч.Айтматовын “Эхийн дууль”, Софоклийн “Эдип хаан”, А.Островскийн “Инжгүй хүүхэн”, Д.Мягмарын “Нандин эрдэнэ” зэрэг олон жүжгийн тайзны дүр төрхөд түүний хөдөлмөр шингэсэн юм.
Нүүр хувиргагчаар ажилласан хугацаандаа тэрбээр У.Шекспирийн “Отелло”, “Гамлет”, Д.Намдагийн “Ээдрээ”, Ч.Чимидийн “Арын албаныхан”, Н.В.Гоголийн “Байцаагч түшмэл”, Б.Брехтийн “Галилейн амьдрал”, Ж.Б.Мольерийн “Тартюф”, Б.Лхагвасүрэнгийн “Тамгагүй төр”, “Атга нөж” зэрэг олон арван жүжгийн дүрийн нүүр хувиргалт, үс парикийг урлажээ.
Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин Г.Гомбосүрэнгийн “Отелло” жүжгийн Отелло, “Лир ван” жүжгийн Лир ван, “Гамлет” жүжгийн Клавди, “Ээдрээ” жүжгийн Мөнх-Очир гүн, “Егор Булычевийнхан” жүжгийн Егор Булычев, “Арын албаныхан” жүжгийн Халзан Тавхай зэрэг дүрийн тайзны хувиргалтад Ө.Уранчимэг гар бие оролцсон байна. Мөн Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин Ц.Гантөмөрийг “Буутай хүн” жүжгийн Ленин, “Отелло” жүжгийн Отелло, “Арын албаныхан” жүжгийн Сүхбаатар, “Найрын ширээний ууц” жүжгийн Доржийн дүрд хувирган тайзнаа гаргахад хувь нэмрээ оруулжээ.
Түүнчлэн Ардын жүжигчин Л.Жамсранжавын “Овод” жүжгийн Артур, “Гамлет” жүжгийн Гамлет, “Хар санаа, хайр сэтгэл” жүжгийн Фердинанд, “Отелло” жүжгийн Яго зэрэг дүрийн хувиргалтыг урласан байна. Ардын жүжигчин Т.Хандсүрэнгийн “Их авхай” жүжгийн Ло мамаа, “Ээдрээ” жүжгийн Эрдэнэ аажийн дүр, Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин Д.Сосорбарамын Б.Лхагвасүрэнгийн “Атга нөж” жүжгийн Чингис хааны дүрийг тайзнаа бүрэн амилуулахад ч түүний гарын ур, мэргэжлийн мэдрэмж шингэжээ.
Ө.Уранчимэг зөвхөн УДЭТ-ын тайзны бүтээлүүдэд ажиллаад зогсохгүй орон нутгийн театр, чуулгын уран бүтээлчдэд мэргэжлийн туслалцаа үзүүлж байсан ахмад уран бүтээлч юм. Тэрбээр 1985 оноос нүүр будагчдад мэргэжлийн хичээл зааж, өөрийн эзэмшсэн мэдлэг, дадлага, туршлагыг залуу үед өвлүүлэн үлдээжээ.
Мөн 1978 онд ЗСБН Халимаг улсын Элиста хот, 1987 онд Автономит Буриад улсын Улаан-Үд хотод зохион байгуулагдсан Монголын соёлын өдрүүдэд оролцон ажилласан байна. Энэ нь түүний ур чадвар зөвхөн нэг театрын хүрээнд бус, Монголын соёл, урлагийг гадаадад сурталчлах үйл хэрэгт ч холбогдож байсныг харуулдаг.
Түүний олон жилийн хөдөлмөрийг төр, засгаас үнэлж, 1989 онд БНМАУ-ын “Соёлын тэргүүний ажилтан” цол тэмдгээр шагнажээ. Мөн 1981, 1991 онд Ардын хувьсгалын 60, 70 жилийн ойн хүндэт медаль, 1985 онд Соёлын яамны Хүндэт жуух, 1978 онд ЗСБН Халимаг улсын Залуучуудын холбооны баярын бичиг, 1974 онд “Алдарт эх”-ийн II одон, V, VI, VII таван жилийн гавшгайч цол тэмдгээр тус тус шагнуулсан байна.
Өлзийтогтохын Уранчимэгийн хөдөлмөр нь тайзны гэрэлд ил харагддаггүй ч дүр бүтээлийн гүн рүү шингэж, үе үеийн жүжигчдийн тайзны дүрийг үзэгчдийн ой санамжид үлдээсэн үнэт өв юм. Түүний ур ухаан, эгэл даруу зан, хөдөлмөрч чанар, театрын урлагт зориулсан амьдрал Монголын драмын урлагийн түүхэнд мөнхөд дурсагдах болно.
Талийгаачийн гэр бүл, үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд, үе үеийн уран бүтээлчид, анд нөхөд, хамтран зүтгэгчдэд гүн эмгэнэл илэрхийлье.
