Дэлхийн олон орны дууч шувууд өөрсдийн хэвшмэл аялгууг мартаж эхэлсэн бөгөөд үүний улмаас зарим эр шувуунд хосоо олох нь улам хэцүү болж байна. The Guardian-ийн мэдээлснээр, эрдэмтэд алдагдсан жиргээг сэргээхээр ажиллаж, шувуудад дууг нь дахин заахад хиймэл оюун ухаан ашиглах боломжийг ч судалж байна.
Нэгэн сонирхолтой туршилтыг Буэнос-Айрест хэдийнэ хийжээ. Аргентины физикчид компьютерын загвар ашиглан 1960-аад онд нутгийн улаан хүрэн хүзүүт бор шувуудын дуулдаг байсан аялгууг дахин бүтээсэн байна.
Хотын цэцэрлэгт хүрээлэнгийн шувуудын дууны сангаас энэ аялгуу цаг хугацааны явцад алга болсон тул эрдэмтэд хуучны судлаачдын гар бичмэл тэмдэглэлд тулгуурлан сэргээжээ. Сэргээсэн дууг тоглуулж эхэлснээс хойш гурван сар ч хүрээгүй байхад нэг эр шувуу мартагдсан аялгууны зарим хэсгийг давтан дуулж эхэлсэн байна.
Энэ асуудал голчлон нас бие гүйцсэн шувуудаас дуулах чадвараа сурдаг зүйлүүдэд хамаарч байна. Дэлхий дээрх ойролцоогоор 10 мянган зүйл шувууны 4000 орчим нь ийм байдлаар дуугаа сурдаг аж.
Дэгдээхийнүүд ихэвчлэн эцэг шувуу болон ойр орчмын бусад шувуудаас суралцаж, тухайн нутагт хэвшсэн өвөрмөц “аялга”-ыг аажмаар эзэмшдэг. Гэвч шувуудын тоо толгой цөөрөхийн хэрээр залуу шувууд зааж сургах нас бие гүйцсэн шувуугүй үлдэх нь нэмэгдэж, өөрийн зүйлд хэвшмэл бус авиа гаргах эсвэл өөр шувууны дууг дуурайх болжээ.
Эр шувуудын хувьд ийм алдаа хос олоход саад болдог байна. Эм шувууд өөрийн зүйл болон нутагт хэвшсэн, нарийн бүтэцтэй, дараалал сайтай дуу дуулж чаддаг хосыг илүүд үздэг аж.
Мөн сайн дуулах чадвар нь өөрийн эзэмшлийн нутгийг өрсөлдөгчдөөс хамгаалахад тустайгаас гадна боломжит хосын биеийн байдал сайн байгааг илтгэх шинж тэмдэг болдог байна.
Өөр нэг туршилтыг Австралид хийж, эрдэмтэд ховордсон регент балчиргана шувуудын уламжлалт дууг сэргээхийг оролджээ. Зэрлэг байгальд энэ шувууны тоо толгой ойролцоогоор 250 хүртэл цөөрсөн тул зарим төлийг амьтны хүрээлэнд өсгөсөн байна.
Зэрлэг байгальд төрсөн ердөө хоёр эр шувуутай харилцуулахад л амьтны хүрээлэнд өссөн залуу шувууд шаардлагатай аялгуугаа сурч чаджээ. Хожим тэд өөрсдөө энэ чадварыг дараагийн үедээ дамжуулж эхэлсэн байна.
Үүнтэй төстэй ажлыг Английн Девоноос Корнуолл руу нүүлгэн нутагшуулсан цирл бялзуухайнууд дээр хийжээ. Эхэндээ тэдний дуу цөөн хувилбартай, нарийн писхийсэн, удаан хэмнэлтэй бөгөөд хэвийн дуулалтаас нь мэдэгдэхүйц ялгаатай байв.
Гэвч найман жилийн дараа жиргээний олон янз байдал дахин сэргэсэн байна. Мэргэжилтнүүдийн онцолж буйгаар, ийм үр дүнд бүх зүйл шувуу хүрэх боломжгүй. Учир нь шинэ авиа, хослол сурах чадвар нь төрөлхийн онцлогоос ч хамаардаг аж.
Гол бэрхшээл нь энгийн дуу бичлэг амьд багшийг үргэлж орлож чаддаггүйд оршино. Зарим дэгдээхий нас бие гүйцсэн шувуутай шууд харилцах шаардлагатай байдаг ч зэрлэг шувууг олзонд байлгах нь стресс үүсгэж, өвчин тархах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг байна.
Тиймээс судлаачид ирээдүйд хиймэл оюун ухаан амьд багшийн үүргийг гүйцэтгэж, шувуудад бодит цагийн горимоор дууг нь заах боломжтой гэж үзэж байна.
Үүний зэрэгцээ биологичид нутгийн шувуудын өвөрмөц аялгыг дуу бичлэгээр хадгалж үлдэхийг уриалжээ. Ийм архив ирээдүйд алга болсон шувууны дууг сэргээхэд хэрэг болж магадгүй байна.
