Table of Contents
ОХУ-д Төрийн Думын 450 суудлын төлөөх санал хураалт есдүгээр сарын 18-наас 20-ны хооронд гурван өдөр үргэлжлэхээр байна. Үүнтэй зэрэгцэн бүс нутгийн хууль тогтоох байгууллагууд болон зарим захирагчийг сонгох санал хураалт мөн явагдана.
Сонгуульд Нэгдсэн Орос, Коммунист нам, Либерал Ардчилсан нам, Шударга Орос зэрэг парламентын намууд оролцож байгаа бол сөрөг байр суурьтай Яблоко намын оролцоо илүү хязгаарлагдмал хэлбэртэй байгаа талаар эх сурвалжид дурджээ. Улс төр судлаачдын нэг хэсэг Оросын өнөөгийн сонгуулийн тогтолцоог нэр дэвшигчдийн хүрээ, улс төрийн өрсөлдөөнд төрийн хяналт өндөртэй гэж тайлбарладаг байна.
Яблоко намын оролцоо хязгаарлагджээ
Эх сурвалжийн мэдээлснээр Яблоко нам дайныг эсэргүүцсэн байр суурь илэрхийлж, бусад парламентын намуудаас ялгаатай мөрийн хөтөлбөр дэвшүүлсэн байна. Гэвч тус намын Төрийн Думын намын жагсаалтыг бүртгээгүй бөгөөд зөвхөн нэг мандаттай тойрог болон орон нутгийн зарим сонгуульд нэр дэвшигчид өрсөлдөж байгаа аж.
Бусад томоохон намуудын мөрийн хөтөлбөрүүдэд Кремлийн үндсэн бодлоготой зөрчилдөх асуудал цөөн байгааг зарим шинжээч тэмдэглэжээ. Иймээс сонгогчдод санал болгож буй бодлогын хувилбаруудын ялгаа өмнөх үеэс багассан гэсэн үнэлгээ гарч байна.
Нэгдсэн Орос нам одоогийн Төрийн Думын 450 суудлын 321-ийг эзэмшдэг гэж эхэд дурдсан байна. Энэ нөхцөлд санал хураалтын гол анхаарал зөвхөн суудлын хуваарилалт бус, сонгогчдын идэвх, эрх баригчдад хандах хандлагыг хэмжихэд чиглэж буй талаар шинжээчид ярьжээ.
Цахим санал хураалт болон гурван өдрийн санал авалт маргаан дагуулж байна
Оросын сонгогчид энэ удаа зарим бүс нутагт цахимаар саналаа өгөх боломжтой байна. Мөн санал хураалтыг нэг өдөр бус гурван өдөр зохион байгуулж байгаа нь сонгуулийн зохион байгуулалтын онцлог болжээ.
Шүүмжлэгчдийн зүгээс ийм хэлбэр нь хяналт, ил тод байдлын асуудлыг хүндрүүлж болзошгүй гэж үзэж байна. Тэд цахим санал хураалт болон олон өдөр үргэлжлэх санал авалт нь гаднын хөндлөнгийн ажиглалтыг илүү төвөгтэй болгоно гэсэн байр суурь илэрхийлжээ.
2022 оноос хойш улс төрийн орчин илүү хумигдсан гэж шинжээчид үздэг
ОХУ-ын сонгуулийн өрсөлдөөн яг хэзээнээс эрс багассан талаар судлаачдын байр суурь ижил биш байна. Гэхдээ 2022 онд Украинд дайн эхэлсэн үеийг улс төрийн орчин эрс өөрчлөгдсөн чухал цэгүүдийн нэг гэж үздэг шинжээч олон байдгийг эх сурвалжид дурджээ.
Зарим улс төр судлаач өнөөгийн Оросыг “сонгуулийн авторитар тогтолцоо” гэж тодорхойлдог. Энэ нь сонгууль тогтмол зохион байгуулдаг ч нэр дэвших эрх, кампанит ажлын хүрээ болон зөвшөөрөгдөх улс төрийн байр суурийг эрх баригчид хатуу хязгаарладаг тогтолцоог хэлдэг.
Висконсин-Милуоки их сургуулийн улс төрийн шинжлэх ухааны профессор Ора Жон Ройтер энэ талаар “Нэр дэвшигчид дайныг зогсоохыг ил тод уриалж болохгүй. Мөн Путиний хууль ёсны эрх мэдлийг сөрж болохгүй. Үүнээс бусад асуудлаар нэр дэвшигчид болон сонгуульд оролцож буй намууд мэтгэлцэх бага зэрэг эрх чөлөөтэй” гэж The Moscow Times-д ярьжээ.
Парламент дахь өрсөлдөөний талаарх шүүмжлэл олон жилийн өмнөөс гарчээ
Гадаадад амьдарч буй улс төрийн тоймч Екатерина Шульман 2011 он гэхэд Төрийн Думын бүтэц эрх баригчдын хяналтад улам бүр орсон гэж үздэгээ илэрхийлсэн байна. Түүний тайлбараар парламентын шинэ бүрэлдэхүүнүүдийн хооронд бодлогын том ялгаа багасаж, Нэгдсэн Орос намын олонх байх нөхцөл тогтвортой хэвээр хадгалагдах болсон гэжээ.
Шульман мөн бусад парламентын намууд хууль тогтоох үйл явцад системийн сөрөг хүчин хэлбэрээр оролцож, Кремлийн үндсэн бодлоготой шууд сөргөлдөх нь ховор болсон гэж тайлбарласан байна.
Энэ бол түүний улс төрийн үнэлгээ бөгөөд Оросын эрх баригчид сонгуулийн тогтолцоог хуульд нийцсэн, сонгогчдын хүсэл зоригоор бүрддэг гэж тайлбарладаг байр суурьтай зөрдөг.
Бүртгэлтэй намуудын тоо эрс буурсан гэж “Election Atlas” мэдээлжээ
“Election Atlas” төслийн шинжээч Вадим Терновойгийн мэдээлснээр ОХУ-д албан ёсоор бүртгэлтэй улс төрийн намын тоо сүүлийн арван жилийн хугацаанд 75-аас 17 болж буурсан байна. Энэ өөрчлөлт нь сонгогчдод санал болгох улс төрийн сонголтын хүрээ багассан гэсэн шүүмжлэлийг дагуулжээ.
Мөн 2012 оноос хойш анх удаа Төрийн Думын сонгуульд оролцох боломжтой намуудын хүрээ улам нарийссан талаар эхэд өгүүлсэн байна. ОХУ-ын хуулиар Думд суудалтай, эсвэл тодорхой түвшний бүс нутгийн сонгуульд амжилт гаргасан намууд гарын үсэг цуглуулахгүйгээр нэр дэвших эрхтэй байдаг бол бусад тохиолдолд сонгогчдын 200 мянган гарын үсэг шаарддаг байжээ.
Нэр дэвших хүсэлтэй хүмүүсийн тоо ч буурсан байна
2022 оноос хойш бүх шатны сонгуульд нэр дэвших хүсэлт гаргасан хүмүүсийн тоо ойролцоогоор 20 хувиар буурсан гэж эх сурвалж мэдээлжээ. Энэ нь сонгуульд албан ёсоор бүртгэгдсэн хүмүүсийн бус, анхнаасаа нэр дэвших хүсэл илэрхийлсэн иргэдийн тоон өөрчлөлт юм.
Шинжээчдийн тайлбараар улс төрийн үйл ажиллагаанд оролцох эрсдэл нэмэгдэж, боломжит өгөөж багассан нь нэр дэвших сонирхолд нөлөөлсөн байж болзошгүй аж. Сөрөг хүчний идэвхтнүүдээс гадна парламентын тогтолцоонд багтдаг Коммунист нам, Либерал Ардчилсан намын зарим гишүүнд ч дарамт ирсэн гэх мэдээлэл гарсан байна.
Мөн Нэгдсэн Орос намын зарим гишүүн өөрсдийн намын удирдлагатай зөрчилдөж, эрүүгийн хэрэгт шалгагдсан тохиолдлууд бий гэж эхэд дурджээ. Эдгээр үйл явдлыг сонгуулийн өрсөлдөөн, дотоод намын сахилга баттай холбоотой гэж тайлбарлах эсэх дээр эх сурвалжуудын байр суурь ялгаатай байна.
Терновой “Үүний улмаас сонгуульд оролцож бодит амжилт гаргах боломжтой олон хүн нэр дэвшихээс татгалзах болсон. Үүний улмаас сонгогчид өөр өөр үзэл бодол сонсож, өөрсдийн байр суурийг илэрхийлэх боломж багассаар байна” гэж тайлбарлажээ.
Ийнхүү 2026 оны Төрийн Думын сонгууль эрх баригч намын парламент дахь байр сууриас гадна Оросын улс төрийн орчин, сөрөг хүчний оролцоо, сонгогчдын идэвх болон сонгуулийн тогтолцооны нээлттэй байдлын талаарх маргааныг дахин хөндөж байна.
