Table of Contents
Туулын хурдны замын төслийн 500 тэрбум төгрөгийн урьдчилгаа санхүүжилттэй холбоотой хэрэгт яллагдагчаар татагдсан Улаанбаатар хотын дарга асан Х.Нямбаатар Канад улсад байгаа тухай мэдээлэл улс төрийн хүрээнд анхаарал татаж байна. Тэрбээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг шүүмжилсэн мэдэгдлүүд цахим орчинд хийж байгаа нь түүний улс төрийн байр суурь, гадаадад байгаа шалтгаантай холбоотой таамаг дагуулах болжээ.
Зарим хэвлэлд Х.Нямбаатар Канад улсаас орогнол хүсэхийн тулд өөрийгөө улс төрийн хавчлагад өртсөн хүнээр харуулахыг зорьж байж болзошгүй гэсэн таамаг дэвшүүлсэн байна. Гэхдээ түүнийг орогнол хүссэн, эсвэл ийм зорилгоор улс төрийн мэдэгдэл хийж байгаа гэх мэдээлэл албан ёсоор батлагдаагүй юм.
АТГ 500 тэрбум төгрөгийн урьдчилгаа санхүүжилтийг шалгаж байна
Авлигатай тэмцэх газар 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 9-нд Туулын хурдны замын төслийн санхүүжилттэй холбоотой мөрдөн шалгах ажиллагааны талаар мэдээлэл хийжээ.
Мөрдөн шалгах байгууллагын мэдээлснээр, хотын дарга асан Х.Нямбаатарыг тус төслийн гүйцэтгэгч компанид 500 тэрбум төгрөгийн урьдчилгаа олгохдоо худалдан авах ажиллагааны хууль тогтоомж зөрчсөн байж болзошгүй үндэслэлээр шалгаж байгаа аж.
Тухайн үед Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газрын санхүүжилт хариуцсан албан тушаалтан урьдчилгаа төлбөр шилжүүлэх хууль зүйн шаардлага хангагдаагүй гэж үзэн санхүүжилтийн эрх нээхээс татгалзсан тухай АТГ мэдээлжээ.
Харин мөрдөн шалгах байгууллагын тайлбарласнаар, Х.Нямбаатар санхүүжилтийн эрхийг тухайн үеийн орлогч Т.Даваадалайд шилжүүлж, хуульд заасан шаардлага хангаагүй, баталгаа гаргах эрхгүй этгээдийн баталгааг үндэслэн 500 тэрбум төгрөг шилжүүлсэн байж болзошгүй гэж үзсэн байна.
Энэ үндэслэлээр түүнийг Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар яллагдагчаар татжээ. Гэхдээ яллагдагчаар татсан нь гэм бурууг нь шүүхээр тогтоосон гэсэн үг биш юм.
500 тэрбум төгрөг хэр хэмжээний мөнгө вэ?
Туулын хурдны замын төсөлтэй холбоотой шалгагдаж буй 500 тэрбум төгрөг нь улсын төсвийн томоохон хөрөнгө оруулалттай дүйцэх хэмжээний санхүүжилт юм.
Эх мэдээлэлд дурдсан ханшийн тооцоогоор энэ мөнгө ойролцоогоор 138.9 сая ам.доллартай тэнцэнэ. Мөн хөрөнгийн хэмжээг жишээгээр тайлбарлахдаа 600 сая төгрөгийн үнэтэй Lexus LX 600 загварын 833 автомашинтай дүйцэх бөгөөд тус бүрийг 20 тэрбум төгрөгөөр тооцвол 25 сургууль барих хэмжээний хөрөнгө болохыг дурджээ.
Түүнчлэн нэг бүр нь 30 сая ам.долларын үнэтэй бизнес ангиллын дөрвөн нисэх онгоц худалдан авахтай харьцуулсан байна. Эдгээр нь зөвхөн мөнгөн дүнгийн жишиг харьцуулалт бөгөөд бодит төсөв, худалдан авах нөхцөлийг илэрхийлэхгүй юм.
Гол асуудал нь уг санхүүжилтийг шилжүүлэх үед хуульд заасан шаардлага биелсэн эсэх, баталгааны баримт хүчин төгөлдөр байсан эсэхийг тогтоох явдал юм.
Х.Нямбаатарыг есдүгээр сарын 25-нд яллагдагчаар татжээ
АТГ-ын мэдээлснээр, Х.Нямбаатарыг 2026 оны есдүгээр сарын 25-нд яллагдагчаар татсан байна. Түүнд мөрдөн шалгах ажиллагаанд ирүүлэх мэдэгдэх хуудсыг удаа дараа хүргүүлсэн боловч хүрэлцэн ирээгүй гэжээ.
Мөн түүнийг наймдугаар сарын 10-нд Монгол Улсын хилээр гарсан бүртгэлтэй байгааг мэдээлсэн байна. Одоогийн байршлыг нь тогтоох зорилгоор Интерполд хандсан тухай мөрдөн шалгах байгууллага мэдэгджээ.
Х.Нямбаатар өөрийн цахим мэдэгдэлдээ Канад улсад байгаа тухай дурдсан байна. Гэвч түүний тус улсад ямар эрх зүйн статустай оршин сууж байгаа, орогнолын хүсэлт гаргасан эсэх талаар баталгаатай мэдээлэл алга байна.
Ерөнхийлөгчийг шүүмжилсэн мэдэгдлүүд орогнол хүсэхтэй холбоотой юу?
Х.Нямбаатар сүүлийн үед цахим сүлжээгээр дамжуулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй холбоотой шүүмжлэлтэй мэдэгдлүүд хийж байгаа талаар эх сурвалж мэдээлжээ.
Тэрбээр өмнө нь УИХ-ын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд, Нийслэлийн Засаг дарга, Нийслэлийн МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байсан бөгөөд одоо НИТХ-ын төлөөлөгч юм.
Зарим хэвлэл түүний Ерөнхийлөгчийг шүүмжилсэн мэдэгдлүүдийг Канад улсад улс төрийн орогнол хүсэх боломжтой холбон тайлбарлаж байна. Тухайлбал, өөрийгөө улс төрийн хавчлагад өртсөн хүнээр харуулах зорилго агуулж байж болзошгүй гэсэн таамаг дэвшүүлжээ.
Гэхдээ Х.Нямбаатарын мэдэгдлийн бодит зорилго юу болох, тэрбээр Канад улсаас хамгаалалт хүссэн эсэхийг нотолсон баримт эх мэдээлэлд алга байна. Иймээс уг таамгийг тогтоогдсон үйл баримт гэж үзэх боломжгүй юм.
Канад улс улс төрийн орогнолын хүсэлтийг хэрхэн шийдвэрлэдэг вэ?
Канад улсад орогнол хүссэн хүн хүсэлт гаргаснаараа автоматаар дүрвэгчийн статус авдаггүй. Тухайн хүн эх орондоо буцсан тохиолдолд улс төрийн үзэл бодол, шашин шүтлэг, үндэс угсаа болон хуульд заасан бусад үндэслэлээр хавчигдах бодит эрсдэлтэй эсэхийг эрх бүхий байгууллага үнэлдэг.
Эх мэдээлэлд дурдсанаар, Канадын Цагаачлал, дүрвэгсдийн зөвлөлийн 2026 оны хоёрдугаар сарын үзүүлэлтээр орогнолын хүсэлтийг үндсэн агуулгаар нь шийдвэрлэх дундаж хүлээлгийн хугацаа 18 сар байжээ. Харин тухайн үед шинээр хүсэлт гаргасан хүмүүсийн хувьд анхан шатны шийдвэр гарах хүртэл ойролцоогоор гурван жил шаардагдах тооцоо байсан байна.
Гэхдээ хүсэлтийг шийдвэрлэх хугацаа нь тухайн хүний нөхцөл байдал, хэргийн ангилал болон байгууллагын ачааллаас хамаарч өөрчлөгдөж болно.
Түүнчлэн төрийн өндөр албан тушаалтныг шүүмжилсэн, эсвэл эрүүгийн хэрэгт шалгагдаж байгаа нь дангаараа улс төрийн орогнол авах үндэслэл болдоггүй. Эрх бүхий байгууллага хавчлагад өртөх эрсдэл болон холбогдох нотлох баримтыг тусад нь үнэлдэг юм.
Монгол, Канадын хооронд эрх зүйн хамтын ажиллагаа явагдаж байна
АТГ-ын арваннэгдүгээр сарын 9-ний мэдээлэлд Монгол Улс болон Канадын хооронд эрүүгийн хэргийн талаар харилцан эрх зүйн туслалцаа үзүүлэх хоёр талын гэрээ байхгүйг дурджээ.
Гэхдээ хоёр улс НҮБ-ын Авлигын эсрэг конвенцод нэгдэн орсон тул олон улсын эрх зүйн хамтын ажиллагааны механизм ашиглах боломжтой гэж тайлбарласан байна.
Монголын тал холбогдох хүсэлтийг Канадын эрх бүхий байгууллагад хүргүүлсэн тухай мэдээлжээ. Харин хүсэлтийг хэрхэн шийдвэрлэх нь тухайн улсын хууль тогтоомж, олон улсын гэрээний нөхцөл болон холбогдох ажиллагаанаас хамаарах юм.
НҮБ-ын конвенцод нэгдсэн байх нь сэжигтэн, яллагдагчийг автоматаар шилжүүлэн өгөх баталгаа биш бөгөөд эрх зүйн шаардлагыг тусад нь шалгадаг.
Канад улсад орогнол хүсэж байсан Хятадын иргэдийн жишээ
Эх мэдээлэлд Канад улсад хөрөнгө шилжүүлсэн болон орогнол хүссэн Хятадын иргэдийн хэргийг Х.Нямбаатарын нөхцөл байдалтай харьцуулжээ.
Тухайлбал, OCCRP болон Канадын Toronto Star сонины хамтарсан эрэн сурвалжлах материалд Чэнь Рункай гэх иргэний талаар мэдээлсэн байна. Тэрбээр Хятадын цэргийн өндөр албан тушаалтанд хахууль өгсөн гэх хэрэгт сэжиглэгдэж байсан бөгөөд 2006 онд Канад руу нүүхдээ жилийн орлогоо хамгийн ихдээ 41 мянган канад доллар гэж мэдүүлжээ.
Гэвч түүний гэр бүлийн Канад дахь банкны дансанд 114 сая гаруй канад доллар шилжсэн талаар эрэн сурвалжлах нийтлэлд дурдсан байна. Мөн охин нь 2012 онд 14.7 сая канад долларын үнэтэй харш, Чэнь Рункай өөрөө 2016 онд 15.6 сая канад долларын үнэтэй байшин худалдан авсан гэх мэдээлэл нийтлэгджээ.
Өөр нэг жишээ нь Хятадын олон тэрбум ам.долларын хууль бус наймаа, авлигын хэрэгт холбогдсон Лай Чаншиний хэрэг юм. Тэрбээр 1999 онд гэр бүлийн хамт Канад руу явж, эх орондоо буцвал улс төрийн хавчлага, цаазаар авах ялтай тулгарах эрсдэлтэй хэмээн орогнол хүссэн байна.
Гэвч Канадын эрх баригчид түүний хүсэлтийг хүлээн аваагүй бөгөөд олон жилийн шүүхийн маргааны дараа 2011 онд Хятад руу буцаажээ.
Эдгээр нь Канадын цагаачлал, орогнол болон эрүүгийн эрх зүйн ажиллагаатай холбоотой тусдаа тохиолдлууд юм. Х.Нямбаатарын хэрэгтэй шууд холбоотой, эсвэл ижил нөхцөл байдалтай гэдгийг нотлох баримт биш юм.
Дүгнэлт: Орогнолын талаарх таамаг, эрүүгийн хэрэг хоёр тусдаа асуудал
Туулын хурдны замын 500 тэрбум төгрөгийн урьдчилгаа санхүүжилттэй холбоотой хэрэгт Х.Нямбаатарыг яллагдагчаар татсан бөгөөд мөрдөн шалгах байгууллага түүний байршлыг тогтоохоор Интерполд хандсан тухай мэдээлжээ. Харин тэрбээр Канад улсад байгаагаа мэдэгдэж, Монголын улс төрийн нөхцөл байдалтай холбоотой шүүмжлэлүүд хийж байна.
Үүнтэй холбогдуулан Х.Нямбаатар өөрийгөө улс төрийн хавчлагад өртсөн хүнээр харуулж, Канадаас орогнол авахыг зорьж байж болзошгүй гэсэн таамаг хэвлэлд гарчээ. Гэхдээ түүнийг орогнол хүссэн, эсвэл улс төрийн мэдэгдлүүдээ ийм зорилгоор хийсэн гэдгийг батлах мэдээлэл одоогоор байхгүй байна.
Иймээс нэг талаас Туулын хурдны замын санхүүжилт хуульд нийцсэн эсэхийг мөрдөн шалгах ажиллагаагаар, нөгөө талаас Канад дахь оршин суух болон орогнолын асуудлыг тухайн улсын эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр тус тус тодруулах шаардлагатай юм. Х.Нямбаатарын гэм бурууг зөвхөн шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэрээр тогтооно.
