Монгол бахархлын өдөр: Чингис хааны түүхэн өвийг хойч үедээ уламжлуулахын ач холбогдол

0 comments 5 үзэлт
Чингис хаан

Өнөөдөр буюу 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 10-нд Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 864 жилийн ой, “Монгол бахархлын өдөр” тохиож байна. Билгийн тооллын өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгэнд тэмдэглэдэг энэхүү өдрийг Монгол Улсад бүх нийтээр амрах баярын өдөр болгон хуульчилсан билээ.

Монгол бахархлын өдөр нь зөвхөн бүх нийтийн амралт бус, Монголын төрт ёсны түүх, соёлын өв, үндэсний онцлогийг эргэн санах, залуу үедээ уламжлуулах агуулгатай. Энэ өдөр төрийн хүндэтгэлийн арга хэмжээ зохион байгуулж, “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одон гардуулахын зэрэгцээ үндэсний бөхийн барилдаан болдог уламжлал тогтжээ.

Чингис хааны мэндэлсэн өдрийг 2012 онд албан ёсоор тогтоожээ

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж 2012 оны нэгдүгээр сарын 9-нд 4 дүгээр зарлиг гаргаж, Чингис хааны мэндэлсэн өдрийг билгийн тооллын өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгэн хэмээн тогтоосон байна.

Уг шийдвэрийг холбогдох ажлын хэсгийн дүгнэлт болон Шинжлэх ухааны академийн саналд үндэслэн гаргажээ. Үүний дагуу Чингис хааны мэндэлсэн өдрийг “Монгол бахархлын өдөр” болгон тэмдэглэж эхэлсэн юм.

Энэхүү өдөр нь жил бүр билгийн тооллоор тодорхойлогддог учраас аргын тооллын өөр өөр өдөр тохиодог. Харин 2026 онд арваннэгдүгээр сарын 10-нд тохиож байна.

Бүх нийтээр амрах нь түүх, соёлоо танин мэдэх боломжийг нэмэгдүүлдэг

Монгол бахархлын өдрийг нийтээр тэмдэглэхийн нэг зорилго нь Чингис хааны түүхэн үйл хэрэг, Их Монгол Улсын төрт ёсны уламжлалыг олон нийтэд таниулах явдал юм. Ялангуяа хүүхэд, залуус үндэсний түүхийнхээ талаар мэдлэгтэй болох, гэр бүлээрээ музей үзэх, соёлын арга хэмжээнд оролцох боломж бүрддэг.

Энэ өдрийг бүх нийтийн амралтын өдөр болгосон нь түүхэн үйл явдлыг зөвхөн эрдэм шинжилгээний хүрээнд бус, нийт ард иргэдийн дунд өргөн тэмдэглэх нөхцөлийг бүрдүүлжээ. Ингэснээр Чингис хааны тухай ойлголт, Монголын эзэнт гүрний түүхэн өвийг үеэс үед уламжлуулах ач холбогдолтой гэж үздэг.

Гэхдээ түүх, соёлоо хамгаалах ажил зөвхөн нэг өдрөөр хязгаарлагдахгүй. Түүхэн эх сурвалжийг судлах, соёлын дурсгалыг хадгалах, боловсролын байгууллагуудаар дамжуулан үнэн зөв мэдлэг түгээх нь мөн чухал юм.

Чингис хааны түүхэн өвтэй холбоотой олон улсын тайлбарууд бий

Чингис хаан болон Монголын эзэнт гүрний түүх нь Монгол Улсаас гадна Евразийн олон орны түүх, соёлтой холбоотой байдаг. Тиймээс түүний намтар, угсаа гарал, байлдан дагуулалт, түүхэн нөлөөний талаар янз бүрийн тайлбар, судалгаа олон улсад гарч ирсэн.

Тухайлбал, БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Ордост Чингис хаанд зориулсан онгон шүтээний цогцолбор байдаг бөгөөд 1954 онд түүний өнөөгийн цогцолборыг байгуулах ажил эхэлсэн тухай түүхэн мэдээлэл бий. Гэхдээ уг байгууламж нь Чингис хааны жинхэнэ булш олдсон гэсэн үг биш бөгөөд түүний оршуулсан газрыг өнөө хүртэл баттай тогтоогоогүй юм.

Мөн Чингис хааны угсаа гаралтай холбоотой маргаантай үзэл, таамаг зарим судлаач, нийтлэлд гарч байсан. Гэвч Чингис хаан бол XIII зууны эхэнд Их Монгол Улсыг байгуулсан Монголын түүхэн хаан гэдэг нь түүхийн үндсэн эх сурвалжаар тогтоогдсон баримт юм.

Иймээс түүхэн өвөө хамгаалахад үндэслэлгүй тайлбарыг няцаах, баримтад суурилсан судалгааг түгээх, Монголын түүхийн эх сурвалжийг олон улсад хүртээмжтэй болгох нь чухал ач холбогдолтой.

“Чингис хаан” үндэсний музей түүхэн өвийг олон нийтэд таниулж байна

Монголын эзэнт гүрэн болон Чингис хааны түүхийг судлах, олон нийтэд танилцуулах зорилгоор Улаанбаатар хотод “Чингис хаан” үндэсний музейг байгуулсан билээ. Музейн бүтээн байгуулалтын хүрээнд 2019 онд Байгалийн түүхийн музейн хуучин барилгыг буулгаж, шинэ музейн цогцолборыг барьсан юм.

Тус музейд Монголын эртний төрт улсууд, Их Монгол Улс, Монголын эзэнт гүрэн болон хаадын түүхтэй холбоотой үзмэр, судалгааны материалуудыг дэлгэн үзүүлдэг. Ингэснээр Монголын түүхийг дотоод, гадаадын үзэгчдэд нэг дороос танилцуулах боломж бүрдсэн байна.

Музейн онцлох бүтээлүүдийн нэг нь Их Эзэн Чингис хааны алтан шүтээн юм. Энэхүү бүтээл нь Монголын төрт ёсны түүхэн уламжлал, Их Монгол Улс байгуулагдсан үйл явдлыг бэлгэдэн харуулдаг.

Чингис хааны алтан шүтээнийг Италид цутгажээ

Чингис хааны алтан шүтээнийг Монгол Улсын Төрийн шагналт, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, уран барималч Л.Болд бүтээсэн байна. Уг баримлыг Италийн Флоренци хотын “Art’u di Gaetano Salmista” хүрлийн үйлдвэрт цутгасан тухай мэдээлдэг.

Алтан шүтээн нь 700×630×750 сантиметр хэмжээтэй бөгөөд Чингис хаан төрийн тамгаа залж, Их Монгол Улсаа байгуулснаа олон нийтэд тунхаглаж буй агшныг дүрсэлжээ.

Бүтээлийн зохиомжид түүхэн эх сурвалжид тэмдэглэгдсэн хас тамгыг хаанд өргөн барьж буй үйл явдлыг тусгасан байна. Мөн Монгол гэрийн бэлгэдэл, нар, сар болон алтан шонхор шувууны дүрслэлийг ашигласан аж.

Эх мэдээлэлд дурдсанаар, Чингис хааны хүрэл баримлыг долоон килограмм алтаар бүрж, цул алтан Хасбуу тамга бүтээхэд 100 килограмм алт ашигласан гэжээ. Эдгээр хэмжээ, материалын талаарх мэдээллийг музейн албан ёсны техникийн баримтаар нягтлах шаардлагатай.

“Чингис хаан” одон төрийн хүндэтгэлийн нэгэн уламжлал болжээ

Монгол бахархлын өдрийн бас нэг онцлог нь төрийн дээд шагнал болох “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг хүртээдэг явдал юм. Энэхүү одонг анх 2005 онд олгож эхэлсэн бөгөөд Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат анхны шагналтнаар тодорчээ.

Түүнээс хойш төр, нийгэм, шинжлэх ухаан, соёл урлаг, спорт болон олон улсын харилцааны салбарт хувь нэмэр оруулсан иргэн, хамтлаг, байгууллагуудад уг шагналыг хүртээж ирсэн байна.

Тухайлбал, The Hu хамтлаг, Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин, Монгол Улсын филармонийн Морин хуурын чуулга зэрэг хамтлаг, байгууллага одон хүртсэн юм. Мөн АНУ-ын эрдэмтэн Жак Уэтерфорд, НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан Бан Ги Мүн зэрэг гадаадын иргэдийг шагнажээ.

Уг шагнал нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, үндэсний эв нэгдэл, түүх соёл, олон улсын харилцааны хөгжилд оруулсан хувь нэмрийг төрийн түвшинд үнэлдэг онцлогтой.

“Чингис хаан цом”-ын төлөө үндэсний бөхийн барилдаан болно

Монгол бахархлын өдрийг тохиолдуулан үндэсний бөхийн барилдаан зохион байгуулдаг уламжлалтай. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2024 оны арваннэгдүгээр сарын 2-ны өдрийн 165 дугаар зарлигаар энэ өдрийн барилдаанд түрүүлсэн бөхөд “Чингис хаан” цом олгож байхаар шийдвэрлэжээ.

Тус цомыг 2024 онд Улсын харцага Э.Даш, 2025 онд Улсын арслан Э.Батмагнай нар хүртсэн байна.

Харин 2026 оны Монгол бахархлын өдөрт зориулсан чансаа өндөр 128 бөхийн барилдаан арваннэгдүгээр сарын 10-ны 13:00 цагт Монгол бөхийн өргөөнд болохоор товлогджээ. Энэ удаагийн барилдаанд Даян аварга Б.Орхонбаяр наадмаас хойш анх удаа зодоглохоор болсон юм.

Дүгнэлт: Монгол бахархлын өдөр бол түүх, соёлын өвөө уламжлуулах өдөр

Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 864 жилийн ойг тохиолдуулан тэмдэглэж буй Монгол бахархлын өдөр нь Монголын төрт ёсны түүх, үндэсний соёл, уламжлалыг эргэн санах ач холбогдолтой юм. Бүх нийтээр амрах шийдвэр нь иргэдийг түүх, соёлын арга хэмжээнд оролцох, хүүхэд залууст түүхэн өвөө таниулах боломжийг нэмэгдүүлдэг.

Чингис хааны түүхийг судлах, музейн үзмэрээр дамжуулан олон нийтэд хүргэх, төрийн дээд одон гардуулах, үндэсний бөхийн барилдаан зохион байгуулах зэрэг уламжлал нь энэ өдрийн агуулгыг бүрдүүлж байна. Харин Монголын түүхэн өвийг урт хугацаанд хамгаалах үндсэн нөхцөл нь судалгаа, боловсрол, соёлын өвийн хадгалалт болон эх сурвалжид суурилсан мэдлэг түгээх ажил юм.

Танд ч бас таалагдаж магадгүй

Сэтгэгдэл үлдээгээрэй