Table of Contents
Өнөөдөр буюу 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13-ны өдөр Баасан гарагтай давхцаж байна. Барууны орнуудад энэ өдрийг азгүйд тооцох ойлголт түгээмэл байдаг бөгөөд зарим хүн чухал шийдвэр гаргах, аялалд явах, шинэ ажил эхлүүлэхээс хүртэл зайлсхийдэг аж.
13 гэсэн тооноос айхыг трискайдекафоби гэдэг бол 13-ны Баасан гарагаас айх үзэгдлийг параскевидекатриафоби хэмээн нэрлэдэг. Энэ өдөртэй холбоотой айдас, мухар сүсэг нь кино, уран зохиол, олон нийтийн соёлоор дамжин өргөн тархжээ.
Зарим тооцоонд хүмүүс энэ өдөр аялал, худалдаа, бизнесийн үйл ажиллагаанаас татгалзсанаар эдийн засагт 800 сая ам.долларын алдагдал учирдаг гэж дурддаг. Гэхдээ энэхүү тооцооны бодит үндэслэл, хамрах хүрээ нь тодорхойгүй бөгөөд 13-ны Баасан гараг бусад өдрөөс илүү аюултайг нотолсон шинжлэх ухааны нэгдсэн дүгнэлт байхгүй юм.
Гэсэн ч түүхэнд энэ өдөр тохиосон томоохон осол, гамшиг цөөнгүй бий.

13-ны Баасан гарагт тохиосон эмгэнэлт үйл явдлууд
1940 оны есдүгээр сарын 13 — Букингемийн ордон бөмбөгдөлтөд өртөв
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Германы нисэх хүчин Их Британийн Букингемийн ордонд таван бөмбөг хаяж, барилга байгууламжид ихээхэн хохирол учруулжээ. Ордон бүхэлдээ нурж сүйрээгүй бөгөөд хааны гэр бүлийн гишүүд халдлагаас эсэн мэнд гарсан байна.
2010 оны наймдугаар сарын 13 — 13 настай хүүхэд аянганд цохиулав
Их Британийн Lowestoft Seafront Air Festival арга хэмжээний үеэр 13 настай хүү аянганд цохиулсан хэрэг гарчээ. Тэрбээр шүхэр барьж зогсож байсан бөгөөд мөрөндөө гэмтэл авч, эмнэлгийн тусламж авсан байна.
Энэ хэрэг 13-ны Баасан гарагт, өдрийн 13 цагийн орчимд болсон нь тухайн үед олон нийтийн анхаарлыг татжээ.
2012 оны нэгдүгээр сарын 13 — Costa Concordia хөлөг онгоц осолдов
Италийн эргийн ойролцоо Costa Concordia аяллын хөлөг онгоц хад мөргөж, хажуу тийш хазайн живсэн юм. Уг ослын улмаас 32 хүн амь насаа алдсан бөгөөд орчин үеийн далайн аяллын түүхэн дэх томоохон ослуудын нэг болсон байна.
1939 оны нэгдүгээр сарын 13 — Австралийн “Хар Баасан гараг”-ийн түймэр
Австралийн Викториа мужид гарсан аймшигт ойн түймэр “Хар Баасан гараг” нэрээр түүхэнд үлджээ. Уг гамшгийн үеэр 71 хүн амиа алдаж, олон зуун байшин барилга болон өргөн уудам газар нутаг галд өртсөн байна.
Түймрийн улмаас 700 орчим байшин сүйдсэн гэх мэдээлэл байдаг бөгөөд Австралийн түүхэн дэх хамгийн хүнд ойн түймрийн гамшгуудын нэгт тооцогддог.
1972 оны аравдугаар сарын 13 — Нэг өдөр хоёр том нисэх онгоцны осол гарав
Уругвайн Агаарын цэргийн хүчний 571 дүгээр нислэгийн онгоц Чили рүү зорчиж явахдаа Андын нуруунд осолдсон юм. Онгоцонд нийт 45 хүн зорчиж явснаас 16 нь ууланд 72 хоног амьд үлдсэний эцэст аврагджээ.
Мөн тэр өдөр Зөвлөлтийн “Аэрофлот”-ын 217 дугаар нислэгийн онгоц Москвагийн ойролцоо осолдож, 174 хүн амь насаа алдсан байна. Ослын шалтгааныг эцэслэн тогтооход хүндрэлтэй байсан тухай түүхэн эх сурвалжуудад дурддаг.
1970 оны арваннэгдүгээр сарын 13 — Бхола хар салхины гамшиг
Одоогийн Бангладешийн нутаг дэвсгэр тухайн үед Зүүн Пакистан нэртэй байсан бөгөөд 1970 оны арваннэгдүгээр сарын 12-13-нд Бхола хэмээх хүчтэй хар салхинд өртжээ.
Хар салхины улмаас далайн хүчтэй түрлэг үүсэж, эрэг орчмын суурин газрууд үерт автсан байна. Гамшгийн улмаас ойролцоогоор 300-500 мянган хүн амь насаа алдсан гэж тооцдог бөгөөд тариалангийн талбай, мал аж ахуйд асар их хохирол учирчээ.
1989 оны нэгдүгээр сарын 13 — Компьютерийн вирусын халдлага
Тухайн үед “Friday the 13th” нэртэй компьютерийн вирус олон нийтийн анхаарлыг татаж байв. Уг вирус тодорхой нөхцөлд идэвхжиж, компьютерийн системд гэмтэл учруулах эрсдэлтэй байсан бөгөөд Их Британид халдварын тохиолдлууд бүртгэгджээ.
Гэхдээ тус улсын бараг бүх компьютер вируст өртсөн гэх мэдээлэл батлагдсан тоо баримтад тулгуурлаагүй юм.
13-ны Баасан гарагт болсон эерэг үйл явдлууд
Азгүй өдөр хэмээн нэрлэгддэг ч түүхэнд 13-ны Баасан гарагт шинжлэх ухаан, соёл урлаг, спортын салбарын чухал үйл явдлууд мөн тохиож байжээ.
1923 оны долдугаар сарын 13 — Холливудын алдарт тэмдэг
АНУ-ын Лос-Анжелес хотын Холливудын толгод дээрх алдарт HOLLYWOOD тэмдгийн түүх 1923 оноос эхэлдэг. Анх HOLLYWOODLAND гэсэн бичигтэй байсан уг тэмдэг хожим дэлхийн кино урлагийн бэлгэ тэмдэг болсон юм.
1923 он — Монголын говиос үлэг гүрвэлийн өндөг олджээ
Америкийн судлаач Рой Чапмен Эндрюсийн удирдсан экспедиц Монголын говиос үлэг гүрвэлийн өндөгний олдвор илрүүлсэн нь палеонтологийн түүхэнд чухал нээлт болсон. Уг нээлтийг долдугаар сарын 13-тай холбон дурддаг ч яг энэ өдөр олдсон эсэхийг тусад нь баталгаажуулах шаардлагатай.
1967 оны аравдугаар сарын 13 — Ажил эрхлэлтэд хүйсээр ялгаварлахыг хориглох шийдвэр
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Линдон Б.Жонсон 11375 дугаар захирамжид гарын үсэг зурж, холбооны засаг захиргааны хөдөлмөр эрхлэлт болон холбооны гэрээт байгууллагуудад хүйсээр ялгаварлан гадуурхахыг хориглох зохицуулалтыг өргөжүүлжээ.
1985 оны есдүгээр сарын 13 — Super Mario Bros. тоглоом худалдаанд гарав
Дэлхийн видео тоглоомын түүхэнд томоохон байр суурь эзэлдэг Super Mario Bros. тоглоом Япон улсад 1985 оны есдүгээр сарын 13-ны Баасан гарагт анх худалдаанд гарчээ. Улмаар олон улсын хэмжээнд алдартай цуврал тоглоомын эхлэл болсон юм.
2004 оны наймдугаар сарын 13 — Олимпийн наадам Грект эргэн ирэв
Зуны олимпийн XXVIII наадам 2004 оны наймдугаар сарын 13-ны Баасан гарагт Грекийн нийслэл Афин хотод нээлтээ хийсэн байна. Орчин үеийн анхны олимп зохион байгуулагдсан эх оронд нь олимпийн наадам дахин болсон нь спортын түүхэн дэх онцлох үйл явдал байв.
2009 оны арваннэгдүгээр сарын 13 — НАСА Саран дээр ус байгааг мэдээлэв
АНУ-ын Сансар судлалын агентлаг (NASA) 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 13-нд Сарны гадаргын судалгааны үр дүнд ус байгааг нотлох баримт илрүүлснээ зарлажээ.
Энэхүү мэдээлэл нь Сарны судалгаа болон ирээдүйн сансрын хөтөлбөрүүдийн хувьд чухал нээлт болсон юм.
13-ны Баасан гараг бусад өдрөөс илүү аюултай юу?
13-ны Баасан гарагт томоохон гамшиг, осол гарч байсан нь үнэн боловч эдгээр үйл явдал тухайн өдрийн тоо, гарагтай холбоотойг нотлох шинжлэх ухааны үндэслэл байхгүй.
Түүхийн туршид бусад өдөр ч олон томоохон гамшиг, эмгэнэлт хэрэг гарч байсан. Харин хүмүүс 13-ны Баасан гарагт болсон сөрөг үйл явдлыг илүү анзаарч, удаан хугацаанд санах хандлагатай байдаг нь энэ өдрийн талаарх айдас, мухар сүсгийг улам бэхжүүлдэг байна.
Иймээс 13-ны Баасан гарагийг заавал азгүй өдөр гэж үзэх үндэслэлгүй бөгөөд түүхэнд энэ өдөр эмгэнэлт явдлуудаас гадна шинжлэх ухаан, спорт, урлагийн чухал ололт амжилтууд ч тохиож байжээ.
